Ηλεκτρονικοί κατάλογοι εκδοτών: Μοντέλα οργάνωσης και η συνεισφορά τους στην παραγωγή της Εθνικής Βιβλιογραφίας

Article Index
Ηλεκτρονικοί κατάλογοι εκδοτών: Μοντέλα οργάνωσης και η συνεισφορά τους στην παραγωγή της Εθνικής Βιβλιογραφίας
Page 2
Page 3
All Pages

Συλλογικοί κατάλογοι: Τρόποι Οργάνωσης τους

Ηλεκτρονικοί κατάλογοι εκδοτών: Μοντέλα οργάνωσης και η συνεισφορά τους στην παραγωγή της Εθνικής Βιβλιογραφίας

Συλλογικοί κατάλογοι: Τρόποι Οργάνωσης τους

Εισαγωγή


Μια πρώτη εφαρμογή της πληροφορικής από τους Εκδότες και τα Βιβλιοπωλεία ήταν στη μηχανοργάνωση των καταλόγων τους. Η μηχανοργάνωση των καταλόγων σε συνδυασμό με την αλματώδη ανάπτυξη των δικτύων και ιδιαίτερα του Internet κατέστησε δυνατή την ανάπτυξη ηλεκτρονικών τοποθεσιών (Sites), στις οποίες μεμονωμένοι ή συνεργαζόμενοι εκδότες και βιβλιοπωλεία παρουσιάζουν τις εκδόσεις που διαθέτουν σε έναν ενιαίο κατάλογο.

Οι σελίδες των Εκδοτών στο Internet μετατρέπονται σε γενικότερες πηγές πληροφόρησης για θέματα βιβλίου καθώς παρέχουν τη δυνατότητα:
  • Παρουσίασης των καταλόγων βιβλίων με ηλεκτρονικές συνδέσεις (Links) σε σελίδες που περιέχουν βιογραφικά σημειώματα συγγραφέων και με άλλους σχετικούς οργανισμούς
  • Σύνδεσης με mail lists όπου υπάρχουν πληροφορίες για πολιτιστικά γεγονότα, νέα, απόψεις κ.λπ.
Και βέβαια
  • Παραγγελίες βιβλίων On-line
Αρκετά από αυτά εφαρμόζονται ήδη στον χώρο της προώθησης και διακίνησης του Βιβλίου στη χώρα μας. Το ΕΚΕΒΙ έχει διαδραματίσει πρωτεύοντα ρόλο στις εξελίξεις αυτές. Ο αριθμός των Εκδοτών και Βιβλιοπωλείων που διαθέτουν ηλεκτρονικούς καταλόγους των εκδόσεών τους αυξάνεται συνεχώς ενώ πρόσφατα ξεκίνησαν έργα για δημιουργία συλλογικών καταλόγων εκδόσεων.

Στη σύντομη παρουσίαση μου θα αναφερθώ στα μοντέλα οργάνωσης συλλογικών καταλόγων Εκδοτών και θα παραθέσω μερικές πρώτες σκέψεις για το πως τα μέσα που αναπτύσσονται, εφόσον θα γίνουν με τήρηση προτύπων και κανόνων, θα μπορούσαν κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις να βοηθήσουν σημαντικά τις διαδικασίες παραγωγής της Εθνικής μας Βιβλιογραφίας.

 


Συλλογικοί κατάλογοι Εκδοτών

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, όταν ένας αριθμός Εκδοτών επιθυμούσε να δημιουργήσει έναν συλλογικό on-line κατάλογο, έπρεπε να υιοθετήσει το μοντέλο του φυσικού συλλογικού καταλόγου, δηλαδή έπρεπε να καταχωρήσει όλες τις εγγραφές του καταλόγου του σε μια κοινή Βάση Δεδομένων.

Τα τελευταία χρόνια η εξέλιξη της πληροφορικής και των δικτύων δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ιδεατών (virtual) συλλογικών καταλόγων, οι οποίοι παρέχουν στο χρήστη τη δυνατότητα ταυτόχρονης πρόσβασης σε πολλαπλούς καταλόγους εγκατεστημένους σε διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα.

Το κάθε ένα από τις προαναφερθέντα μοντέλα δημιουργίας καταλόγων έχει τα υπέρ και τα κατά του. Η απόφαση για το ποια μορφή οργάνωσης θα υιοθετηθεί από την ομάδα των Εκδοτών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη θεώρηση των πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων του κάθε μοντέλου αλλά και από το επίπεδο οργάνωσης των καταλόγων που επιθυμεί να ενοποιήσει.

Το μοντέλο του φυσικά οργανωμένου συλλογικού καταλόγου εξασφαλίζει υψηλή ακρίβεια και πληρότητα αναζήτησης, καθώς προσφέρει την δυνατότητα ανάπτυξης μιας και μοναδικής Βάσης Δεδομένων στην οποία εφαρμόζονται με συνέπεια κοινές πολιτικές και κοινοί κανόνες ανάπτυξης ευρετηρίων και καταλογογράφησης.

Τα προβλήματα στο μοντέλο φυσικής οργάνωσης συλλογικών καταλόγων εντοπίζονται κυρίως στις διαδικασίες ενημέρωσης και συντήρησης της κοινής Βάσης δεδομένων. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού έχουν εφαρμοστεί διάφορες πρακτικές.


Α. Ο συλλογικός κατάλογος είναι ο κύριος κατάλογος των Εκδοτών που συμμετέχουν στο σχήμα.

Στην περίπτωση αυτή όλοι οι Εκδότες που συμμετέχουν χρησιμοποιούν το ίδιο κοινό σύστημα μηχανοργάνωσης και αναπτύσσουν από κοινού τον συλλογικό κατάλογο.

Η υλοποίηση αυτή έχει μία σειρά από πλεονεκτήματα καθώς:

Ενοποιεί το κόστος: α) της τεχνικής υποστήριξης, β) της προμήθειας του κεντρικού εξοπλισμού κ.ά., καθώς ο κάθε εκδότης δεν αντιμετωπίζει τα προβλήματα ανεξάρτητα από τους άλλους. Είναι προφανές ότι αυτή η προσέγγιση θα παρουσιάσει δυσκολίες στην περίπτωση της ενοποίησης Εκδοτών, οι οποίοι έχουν ήδη δικά τους διαφορετικά συστήματα μηχανοργάνωσης και θα πρέπει να συμφωνήσουν στην υιοθέτηση ενός άλλου. Ως εκ τούτου, το μοντέλο αυτό απαιτεί μεγαλύτερο βαθμό συνεργασίας σε θέματα πολιτικών καταλογογράφησης και ευρετηρίασης και, επομένως, τη συγκρότηση κάποιας μορφής κοινοπραξίας με τα αντίστοιχα όργανα λήψης αποφάσεων και την τήρηση κανόνων συνεργασίας. Παρά ταύτα, εάν οι Εκδότες επιθυμούν να δημιουργήσουν ένα νέο ενιαίο κατάλογο, δεν έχουν ήδη τα δικά τους συστήματα μηχανοργάνωσης και έχουν περιορισμένη δική τους τεχνική υποστήριξη το προρρηθέν μοντέλο πρέπει να εξεταστεί από τα πρώτα. Η σημερινή πραγματικότητα, στην οποία η ταχύτητα μεταφοράς δεδομένων μέσω των δικτύων είναι μεγάλη και η αξιοπιστία τους είναι εν πολλοίς εξασφαλισμένη, κάνει την προσέγγιση αυτή κατάλληλη ακόμα και για Εκδότες που απέχουν πολύ μεταξύ τους.


Β. Ο κάθε Εκδότης αναπτύσσει τον δικό του κατάλογο και μεταφέρει τα δεδομένα του στον συλλογικό κατάλογο.

Στην περίπτωση αυτή οι Εκδότες έχουν ήδη το δικό τους σύστημα μηχανοργάνωσης και επιθυμούν να εντάξουν τη συλλογή τους σε κάποιο συλλογικό κατάλογο. Για τον σκοπό αυτό οι εγγραφές του κάθε Εκδότη εξάγονται από τον τοπικό κατάλογο και μεταφέρονται στον συλλογικό.

Ένα μειονέκτημα της προσέγγισης αυτής είναι ότι η προσθήκη ενός νέου Εκδότη δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς απαιτεί την υιοθέτηση μηχανισμών εξαγωγής δεδομένων και πιθανότατα μετατροπής τους σύμφωνα με τις απαιτήσεις του συλλογικού κοινού καταλόγου. Παρά ταύτα, καθώς η ομάδα των Εκδοτών θα μεγαλώνει, η διαδικασία θα γίνεται λιγότερο δύσκολη καθώς οι νεοεισερχόμενοι είναι πιθανόν να χρησιμοποιούν ίδια ή παραπλήσια συστήματα μηχανοργάνωσης με αυτά που ήδη συμμετέχουν στον συλλογικό κατάλογο. Το μοντέλο αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίσει πλήρως το θέμα της συνέπειας των εγγραφών που εισάγονται στο σύστημα ως προς την ποιότητα της καταλογογράφησης και ευρετηρίων που αναπτύσσονται.

Ένα ζήτημα που προκύπτει από την οργάνωση αυτής της μορφής σχετίζεται με το χρονικό διάστημα που μπορεί να μεσολαβήσει ανάμεσα στο χρόνο καταλογογράφησης ενός




τεκμηρίου στον τοπικό κατάλογο και στο χρόνο εμφάνισής του στο συλλογικό κατάλογο.

Οι νοητοί (virtual) συλλογικοί κατάλογοι δίνουν τη δυνατότητα, με τη χρήση μιας και μοναδικής οθόνης αναζήτησης, να εκτελείται “ταυτόχρονη αναζήτηση” σε πολλούς καταλόγους Εκδοτών. Στην περίπτωση αυτή οι Εκδότες μπορούν να αναπτύσσουν το δικό τους κατάλογο χρησιμοποιώντας διαφορετικά συστήματα μηχανοργάνωσης. Με τον τρόπο αυτό η αναζήτηση προσομοιάζει με αυτή σε μία μόνο Βάση-Δεδομένων. Η γενική αντίληψη είναι ότι η προσέγγιση αυτή είναι πιο συμφέρουσα από οικονομικής απόψεως και πιο εύκολα υλοποιήσιμη καθώς δεν απαιτεί συμφωνία ή συμμόρφωση σε κοινούς κανόνες καταλογογράφησης, ευρετηρίασης κλπ.

Το κύριο πρόβλημα στους ιδεατούς συλλογικούς καταλόγους προκαλείται από το γεγονός ότι οι αναζητήσεις γίνονται σε Βάσεις-Δεδομένων που εφαρμόζουν διαφορετικές πολιτικές καταλογογράφησης και δημιουργίας ευρετηρίων με αποτέλεσμα, πιθανότατα, το επίπεδο ανάκλησης και ακρίβειας στις αναζητήσεις να είναι περιορισμένο. Ανακύπτει δηλαδή το πρόβλημα “αναζήτηση σημαντικά ετερογενών Βάσεων-Δεδομένων”, πρόβλημα ιδιαίτερα εμφανές όταν κάνουμε αναζητήσεις σε καταλόγους διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων. Η τεχνολογία μπορεί να δώσει αρκετά καλά αποτελέσματα αλλά όχι τόσο καλά όσο αν η ευρετηρίαση και η καταλογογράφηση γινόταν με συγκεκριμένα πρότυπα και πρακτικές. Βασική προϋπόθεση συμμετοχής ενός Εκδότη στον συλλογικό κατάλογο αυτής της μορφής είναι η υποστήριξη από το δικό του πληροφοριακό σύστημα του πρωτοκόλλου Ζ39.50 και η ύπαρξη ενός ικανοποιητικού επιπέδου τοπικής τεχνικής υποστήριξης.

Στην περίπτωση που ο συλλογικός κατάλογος καλύπτει μικρούς Εκδότες με ανύπαρκτη ή περιορισμένη τοπική τεχνική υποστήριξη, ακόμη και η εξασφάλιση ότι το σύστημα μηχανοργάνωσης τους υποστηρίζει το πρωτόκολλο Ζ39.50 μπορεί να είναι δύσκολη υπόθεση. Επίσης, αν και η ένταξη του καταλόγου στον ιδεατό συλλογικό κατάλογο μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα και γρήγορα, η προσαρμογή του ώστε να δίνει αξιόπιστα αποτελέσματα – ιδιαίτερα καλή ανάκληση και ακρίβεια – είναι επίπονη εργασία.

Η απάντηση για το ποιο μοντέλο θα επιλεγεί σχετίζεται από το μέγεθος των Εκδοτών που θα συμμετάσχουν. Εάν πρόκειται για μικρούς Εκδότες – όπως είναι κατά κανόνα οι Εκδότες της χώρας μας – οι οποίοι έχουν περιορισμένη τεχνική υποστήριξη, θα πρότεινα την υιοθέτηση ενός φυσικά ενιαίου συλλογικού καταλόγου.

Συλλογικοί Κατάλογοι Εκδοτών και Εθνική Βιβλιογραφία

Στην Εθνική Βιβλιοθήκη της χώρας μας έγιναν προσπάθειες για παρουσίαση της Εθνικής Βιβλιογραφίας σε ηλεκτρονική μορφή. Η αρχική προσέγγιση ήταν η παραγωγή της να γίνει σε οπτικούς δίσκους (CD-ROM). Είναι προφανές ότι η παραγωγή της Εθνικής Βιβλιογραφίας, έστω και μερικών ετών, σε CD-ROM ήταν μια θετική προσπάθεια αλλά δεν πρέπει να διαφύγει την προσοχή μας το γεγονός ότι οι οπτικοί δίσκοι ως μέσο αποθήκευσης βιβλιογραφίας έχει σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί από την τεχνολογία των δικτύων και των On-line Βάσεων Δεδομένων. Πρέπει, επομένως, να εξασφαλισθεί η παραγωγή της σε μορφή Βάσης Δεδομένων προσβάσιμης μέσω δικτύου (On-Line).

Το έργο της ανάπτυξης μιας ολοκληρωμένης Εθνικής Βιβλιογραφίας απαιτεί σημαντικούς ανθρώπινους και υλικούς πόρους. Δυστυχώς οι πόροι που διαθέτει η Εθνική Βιβλιοθήκη δεν επαρκούν για την αναδρομική καταλογογράφηση των συλλογών της και την παράλληλη καταγραφή των νέων εκδόσεων. Ως εκ τούτου η ολοκληρωμένη και αποτελεσματική ανάπτυξη της Εθνικής Βιβλιογραφίας συναρτάται άμεσα με το επίπεδο συνεργασίας της Εθνικής Βιβλιοθήκης με τους Εκδότες της χώρας μας.

Η τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα πιο ουσιαστικής συνεργασίας από την ήδη υπάρχουσα. Το γεγονός ότι ήδη ένας αυξανόμενος αριθμός Εκδοτών διαθέτουν τους καταλόγους των εκδόσεών τους σε ηλεκτρονική μορφή μπορεί να αξιοποιηθεί από την Εθνική Βιβλιοθήκη ώστε να επιταχυνθεί η παραγωγή της Εθνικής Βιβλιογραφίας και να εξασφαλισθεί η μέγιστη δυνατή πληρότητά της.

Σε πρώτο στάδιο η συνεργασία θα αφορά την ενημέρωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης για την εκδοτική παραγωγή της χώρας και επομένως, τη βελτίωση του ποσοστού των εκδόσεων που κατατίθενται στην Εθνική Βιβλιοθήκη με την «κατά νόμο προσφορά». Σε δεύτερο στάδιο θα αφορά τη μεταφορά έτοιμων βιβλιογραφικών εγγραφών σε ηλεκτρονική μορφή από τους συλλογικούς ή επί μέρους καταλόγους των Εκδοτών προς αυτόν της Εθνικής Βιβλιογραφίας και αντιστρόφως. Για να διαδραματίσουν τους ρόλους αυτούς οι συλλογικοί κατάλογοι που θα αναπτύσσουν οι εκδότες πρέπει να είναι πλήρεις ως προς τις εκδόσεις που περιλαμβάνουν και να διαθέτουν μια ελάχιστη «ποιότητα βιβλιογραφικής εγγραφής». Με τον όρο αυτό εννοούμε την επάρκεια των καταγεγραμμένων στοιχείων και την τήρηση προτύπων: α)καταλογογράφησης, β) ταξινόμησης και γ) δημιουργίας μηχανογραφημένων εγγραφών Βιβλιοθήκης (MARC Format).



Η Εθνική Βιβλιογραφία λόγω της φύσης της προϋποθέτει την αυστηρή τήρηση προτύπων καταλογογράφησης και ταξινόμησης. Θα ήταν, επομένως, υπερβολικό να απαιτούσε κανείς από τους εκδότες να τηρούν με τον ίδιο σχολαστικό τρόπο τους κανόνες αυτούς παρά το γεγονός ότι, όπως εκτιμώ, όσο θα αναπτύσσεται το εμπόριο των βιβλιογραφικών εγγραφών, οι εκδότες θα βελτιώνουν το επίπεδο των εγγραφών που θα δημιουργούν. Για να εξασφαλίσουμε όμως ένα ελάχιστο επίπεδο συνεργασίας στον τομέα αυτόν είναι απαραίτητο όπως οι κατάλογοι των εκδοτών αναπτύσσονται με εφαρμογή του MARC Format που χρησιμοποιεί η Εθνική Βιβλιοθήκη και με τήρηση των Aγγλοαμερικανικών Κανόνων Καταλογογράφησης (AACRII).

Οι συλλογικοί κατάλογοι των εκδοτών ανεξάρτητα από την μορφή που θα έχουν, εφόσον αναπτυχθούν με τήρηση κανόνων και προτύπων, θα συμβάλουν: α) στη βελτίωση της διακίνησης του βιβλίου στη χώρας μας, β) την ανάπτυξη του εμπορίου των βιβλιογραφικών εγγραφών και στη δημιουργία άλλων βασικών υποδομών όπως αυτή της Εθνικής Βιβλιογραφίας που έχει ανάγκη η χώρα μας.

Εκτιμώ ότι με λίγο συντονισμό, τον οποίο, εξ όσων γνωρίζω, προσφέρει το ΕΚΕΒΙ και με καλύτερους διαύλους επικοινωνίας του χώρου των Εκδοτών με αυτόν της Εθνικής Βιβλιοθήκης μπορούμε να εξασφαλίσουμε μια σημαντική επιτάχυνση των διαδικασιών ανάπτυξης της Εθνικής μας Βιβλιογραφίας που τόσο ανάγκη έχει η χώρα μας.

Σας ευχαριστώ πολύ.

YouTube

We have 9 guests online
Facebook Image
FindUsOnFlickr